Ish en achtig: onzekerheid in taal morfologisch opgelost

Een van de belangrijkste functies van taal is het Beschrijven van de Werkelijkheid. Je zou denken dat we er  allemaal bij gebaat waren om beschrijvingen zo nauwkeurig mogelijk doen. En dat doen we dan ook vaak. Heel vaak echter doen we dat niet, maar dekken we onszelf op de een of andere manier in. De redenen daarvoor zijn lopen uiteen, maar vaak zijn zulke hedges een soort voorzichtige manier van zeggen: ik weet het niet helemaal zeker. Het kan ook een uitdrukking van een nuance zijn, waarmee je iets verzacht. Veel van die indek-woordjes zijn vrij bekend: zeg maar, een beetje, min of meer, soort van, like (we schreven er al eerder over). Laatst echter viel me op dat mensen nog op een andere,  morfologisch zeer interessante manier omgaan met onzekerheid: door het gebruik van ish en achtig.

Hoe spreek je pho uit?

Door Marten van der Meulen

Wij van Milfje hebben een aantal onderwerpen waar we maar geen genoeg van kunnen krijgen. Liedjes over taal bijvoorbeeld, of nieuwe woorden in de voetballerij. Ook de uitspraak van eten blijft een smaakvol onderwerp: quinoa, sriracha, hoemoes, oregano: de lijst is schier eindeloos. Maar misschien wel het moeilijkst uitspreekbare en toch ook lekkerste gerecht van allemaal hebben we nog niet gehad. Daarom vandaag een ode aan een van mijn favoriete gerechten: hoe spreek je pho uit?

Kebab, tjap tjoy en hoemoes: hoe schrijf je het, hoe spreek je het uit?

Alweer een poos geleden kregen wij Milfje een mailtje van de huisblogger van Thuisbezorgd.nl (zo ver zijn we blijkbaar, dat zelfs een site als Thuisbezorgd een huisblogger heeft). In het kader van ons-helpt-ons vroeg zij of wij aandacht zouden willen besteden aan een post van haar over verkeerd gespelde namen van gerechten. Hoe leuk ook, dan blaf je toch wel tegen de verkeerde boom op: wij vinden al die beregeling maar betutteling. Bovendien kunnen er culturele redenen zijn voor spellingsverschillen: wie zijn wij om Arabieren de Hebreeuwse manier van shoarma-spellen op te dringen? Daarom bespreken wij een aantal culinaire hoogtepunten die je van ons op verschillende manieren mag spellen. Meer variatie is meer beter! Denk om je bloeddruk en maak je vooral zorgen om belangrijke dingen. 

De taalwetenschap achter het kofschip

Door Sterre Leufkens

Wat steenkoolfabrieken zijn voor het klimaat, dat zijn de d's en de t's voor de Nederlandse spelling. Mensenkinderen, wat een energie hebben we al niet de ozonlaag in gestuurd met ergernissen, onderwijs, oproepen tot hervorming, en nog meer ergernissen. Wij mengen ons vandaag eens even lekker niet in de discussie over het nut van d/t-regels, of over het al dan niet terecht/interessant zijn van ergernissen (dat deden we namelijk hier al). Nee, vandaag geven we jullie een stukje taalkundige info waarmee je dat hele f*cking kofschip niet meer nodig hebt. Lees dit stukje en je zult opeens het licht zien achter het sexy fokschaap!

Rare woorden (3): pienter, schrander, monter

Door Marten van der Meulen

Ons Milfje houden van le mot juste. Ik merkte dat laatst weer toen ik iemand hielp een aanvraag te redigeren. Hoe heerlijk is het om een mooi woord te kiezen dat vier andere woorden vervangt terwijl het nog beter de lading dekt dan alle vier tesaam? Dat soort fraaie woorden heb je ook om het gedrag van mensen te beschrijven. Daar moest ik aan denken, toen iemand de kamer binnen kwam lopen op een manier die alleen te beschrijven was als monter. Wat een leuk woord is dat toch, ook al hoor ik het niet vaak. Wat betekent dat woord eigenlijk? Is monter eigenlijk in een categorie te plaatsen met pienter en schrander? Monster aan op het fregat Zr.Mrs. Etymol voor een nieuwe strooptocht!

Letters benoemen

Door Sterre Leufkens

Je kent het wel: je bent aan de telefoon met een Belangrijk Persoon, je geeft je postcode door, en je arriveert bij de letters. Wat doe je? Kijk, als het XX is, dan gaat het wel. Maar wat als je woont op 1234 MN? Dan ben je dus mooi de sjaak. Want letternamen uitspreken, lieve lezers, is geen kattenpis, en voor je het weet ligt je post een paar straten verderop. 

Taalmemes: sneeuwklonen zijn awesome

Door Sterre Leufkens

Je kent dat cliché wel: de Inuit hebben 100 woorden voor sneeuw. Of dat nou waar is of niet, het fenomeen is zó bekend dat je het op allerlei andere culturen kunt toepassen. Nederlanders hebben 100 woorden voor regen. Amerikanen hebben 100 woorden voor hamburgers. Brabanders hebben 100 woorden voor worstenbroodjes. En ga zo maar door. Taalkundige Geoffrey Pullum doopte het verschijnsel een 'sneeuwkloon': een zinnetje met een vaste structuur, waar je op specifieke plekken steeds andere woorden in kunt vullen. Een soort meme van taal dus, en het zal je niet verbazen dat Milfje daar reteblij van wordt. Jij ook? Doorlezen maar! 

Rare woorden (2): ettelijk, tamelijk, ontiegelijk

door Marten van der Meulen

Een foto van cranberries

Laatst hoorde ik, tot mijn grote blijdschap, iemand zeggen dat hij ‘ontiegelijk blij’ was. Wat een tof woord is dat toch, ontiegelijk. Maar toen dacht ik: wat een gek woord is dat eigenlijk. On- of ont- voor de ontkenning, -lijk voor het eigenschappelijk deel. Dan houd je ieg of tieg over, maar dat betekent niets. Hoe kan dat? Wat is de etymologie? Zijn er meer woorden met -ieg? Is ieg misschien wel de Morfologische Heilige Graal: een cranberry-morfeem? En hoe zit het eigenlijk met die twee andere woorden voor veel, waar ik ook geen worst van kan maken, ettelijk en tamelijk? Hup taalvrienden, naar de etymologie-mobiel!

Arabische wortels

Door Sterre Leufkens

Woorden maken kun je op een heleboel manieren doen. Je kunt bijvoorbeeld allerlei brokjes aan stammen vastspijkeren. Voorplaksels (gaaf > ongaaf), omvoegsels (been > gebeente), achtervoegsels (milfje-esk), alles kan. Nu denk je misschien dat dat het enige is dat kan: de stam is tenslotte de stam, en je kunt eromheen bouwen, maar daar houdt het op. Nou, dan ken je het Arabisch nog niet. Wat er in die taal kan, dat is geweldig. Het Arabisch heeft een heel eigen woordstructuur - klik verder en wat je ziet zal je verbazen!!!

Onbepaalde hyperbolische getallen

Door Marten van der Meulen

Afgelopen week attendeerde megacollega Alan Moss me op een podcast over taal die ik nog niet kende: The Allusionist. Na de eerste aflevering die ik luisterde was ik verkocht. Het ging namelijk over een fenomeen waar ik wel voorbeelden van kende, maar waar ik nog nooit bij stil had gestaan. Er werd over verteld met enthousiasme, met leuke weetjes, en de boel werd ook nog eens verklaard en in sociale context geplaatst. En, interessant genoeg, ik kon er nauwelijks een Nederlands equivalent voor bedenken. Het ging over onbepaalde hyperbolische getallen.