Woorden die je pas ziet als je het doorhebt: over Francis Bacon en de elegast

Door Sterre Leufkens

Als je kunt lezen en schrijven, ken je van veel woorden zowel de klankvorm (of het gebaar) als de geschreven vorm. Toch is dat niet altijd zo: van veel woorden ken je wel de klank (of het gebaar) maar niet het woordbeeld, en dan zijn er ook nog woorden die je wel hebt gelezen maar nog nooit hebt gehoord. En dát kan gênante situaties opleveren. 

Wat is een vegetariër?

Door Sterre Leufkens

Op een rustige zaterdagmiddag boekte ik een vliegticket. Alles ging soepeltjes, totdat ik moest aanklikken welk dieet ik volgde. Ik noem me al sinds jaar en dag vegetariër, maar dat was geen optie. Was ik misschien een Aziatische vegetariër? Een lacto-ovo-vegetariër? Pescotariër? En dan miste ik nog een optie waar je tegenwoordig ook veel over hoort: de flexitariër. Hoe zit dat met al die -tariërwoorden?

Milfje staat te KIJK: bakkie pleur

Door Sterre Leufkens

Milfje-v geeft regelmatig antwoord op brandende taalvragen in KIJK magazine. Dat willen we jullie natuurlijk ook niet onthouden, dus hieronder het antwoord op de prangende vraag:  

Een kop koffie wordt wel eens een ‘bakkie troost’ of ‘bakkie pleur’ genoemd. Waar komen die termen vandaan?

Interview Meike de Boer, promovenda Forensische Taalkunde

Er zijn eindeloos veel mensen met taal bezig. Tot een paar jaar geleden probeerden we deze mensen aan het woord te laten in onze rubriek Tien^Taal. We stopten daarmee om allerlei redenen, maar de interesse bleef. Daarom proberen we sinds vorig jaar nieuwe interviews te brengen, met vooral jonge onderzoekers. Wat zijn ze aan het doen? Hoe komen ze aan hun baan, hoe bevalt die, en hoe zien ze hun toekomst? Deze keer aan het woord: Meike de Boer, promovenda in Leiden. 

Gebied is een heerlijk vage term

door Marten van der Meulen

Ik ben de laatste tijd weer lekker veel aan het nadenken over geografie: over vergelijkingen met landen bijvoorbeeld ('zo groot als de helft van Hongarije', huh?), maar ook over percepties (alles is Amsterdam in Nederland voor de New York Times).  Nu dacht ik na over afbakening en het idee van een 'gebied'. Wat een héérlijk vage term is dat toch eigenlijk.

De Franse achternaam Jeanjean is dubbel dom!

door Marten van der Meulen

Ik laat me nogal afleiden, maar alles is ook zo interessant. Zo was ik vorige week een artikel aan het lezen over Frans taaladvies over de subjonctif (spoiler: taaladvies heeft in 500 jaar geen enkel effect gehad op dat element in gesproken taal), en daar kwam ik een referentie tegen naar ene Jeanjean. Nu kende ik die Franse achternaam al langer: een zekere Paul Jeanjean heeft drie dikke boeken met klarinetetudes geschreven, waar ik (en menig ander) me tijdens mijn conservatoriumopleiding doorheen heb moeten worstelen. Maar nu opeens dacht ik: wat is dat eigenlijk een gekke naam, Jeanjean. Een voornaam verdubbeld als achternaam, hoe kan dat?!

Jinxen is niet nieuw

door Marten van der Meulen

Ik moet een bekentenis doen: ik kijk het Songfestival niet. Niet om cool te zijn of hipster, het interesseert me gewoon helemaal niet. Wat me wél interesseert is taal, en dus werd mijn aandacht getrokken door onderstaande tweet van Van Dale-eindbaas Ton den Boon:

Nu Duncan Laurence in @Trouw gezegd heeft dat hij zijn optreden 'niet laat jinxen', doet half Nederland alsof 'jinxen' een nieuw werkwoord is.
Niet dus, jinxen is al sinds 2011 te vinden in de Dikke Van Dale. pic.twitter.com/PRrMf9M3GZ

— Ton den Boon (@tondenboon) 16 mei 2019

Blijkbaar denken mensen dat jinxen een nieuw woord is. Nu blijkt dat dat niet zo is, is de interessantere vraag: waaróm denken mensen dat het een nieuw woord is? 

Rick and Morty seizoen 4: eindelijk weer echte taal op tv

door Marten van der Meulen

Eerder deze week werd in dit filmpje bekendgemaakt dat het nieuwe seizoen van de Adult Swim-hitserie Rick and Morty in november uitkomt. Dat is niet alleen goed nieuws voor fans van de serie, maar ook voor mensen die van taal houden. Deze serie is namelijk misschien wel de eerste televisieserie die échte gesproken taal benadert. 

Ter grootte van Utrecht: over geografische vergelijkingen

door Marten van der Meulen

Het is een universeel erkende waarheid dat mensen moeite hebben zich omvang voor te stellen. Als je zegt dat een meteoor 155.459 km3 is, of als je zegt dat er een olievlek ter grootte van 46.000 m2 in de Golf van Mexico is, dan is dat misschien wel waar, maar kan de gemiddelde mens daar niks mee. Wat doe je dan: je knalt er een lekkere vergelijking tegenaan. Gebeurt eindeloos, als stijlfiguur net zo bekend als de Taj Mahal en zo afgezaagd als een mop over Belgen. Toch vind ik een specifieke subset van deze vergelijkingen ontzettend fascinerend: de geografische vergelijking. Daar gaat namelijk (volgens mij) best vaak iets mee mis.

Frans en Duits in de krant bedreigen de taal

door Marten van der Meulen

Volgens mij vergeten mensen weleens hoe ongelooflijk veel leenwoorden we in het Nederlands hebben. Nee, over Engels heb ik het niet: daar is men zich genoegzaam van bewust. Ik heb het eerder over Frans en Duits. Die talen hebben duizenden verschillende woorden bijgedragen aan de Nederlandse woordenschat, en het is goed om daar af en toe bij stil te staan. Dat is namelijk interessant, én historisch besef geeft, als altijd, inzicht in het heden. Daarom vandaag een greep uit het Duits en Frans in de krantentaal van 1950/1951.