Translate Milfy!

dinsdag 25 april 2017

Je accent afleren: kan dat?

Door Sterre Leufkens

In de documentaire 'Do I sound gay?' van David Thorpe volg je de filmmaker bij een persoonlijke queeste. Hij klinkt inderdaad als een homo, zeggen zijn vrienden, en dat vindt hij maar niks. David bezoekt een logopediste, een spraakpatholoog, en een stemcoach om zijn accent af te leren. Het gaf me maar een treurig gevoel: dat een man met een prima stem, goed verstaanbaar, niks mis mee, zo veel moeite doet om anders te gaan praten. Toch is het geen zeldzaam verschijnsel. Ik hoor maar al te vaak van studenten dat ze hun Brabantse/Twentse/Westfriese accent hebben afgeleerd toen ze naar de Grote Studentenstad verhuisden, en op het web zijn daar meer voorbeelden van. Los van de vraag waarom mensen hun accent willen afleren, vraag ik me af: kan dat eigenlijk wel?

vrijdag 21 april 2017

Dankje, merci, joe: bedanken is knap ingewikkeld

Leren jullie weleens een vreemde taal? Dan begin je waarschijnlijk met woordjes, of wat handige zinnetjes misschien (C'est une train grande vitesse, Ou est la piscine?). Een goed begin, maar die woordjes staan vaak vrij ver af van hoe de woorden in het Echte Leven worden gebruikt. Zo worden woorden in de praktijk vaak samengetrokken of verkort uitgesproken, in plaats van keurig tot en met de laatste klank zoals in het boek staat. Ik had bijvoorbeeld braaf geleerd dat 'vierde rotonde' in het Arabisch 'duwaar arba' was, maar de taxichauffeur begreep me pas toen ik 'duwaraba' zei. Het tweede verschil is dat je vaak niet leert voor welke situatie een woord geschikt is. Woorden verschillen namelijk niet alleen in betekenis, maar ook in contextueel gebruik. Hoe subtiel die verschillen zijn zie je aan de manier waarop wij bedanken. Lezen jullie verder? Merci!

vrijdag 14 april 2017

Woorden van passie

Door Sterre Leufkens

Een groot taalkundige zei ooit: eigenlijk willen alle taalwetenschappers uiteindelijk gewoon etymoloog zijn. Of dat zo is, daar mag u over twisten, maar dat etymologie een fijne tak aan de taalkundeboom is, daar zijn we het sowieso over eens. Daarom vandaag een lekker seizoensgebonden kwestie: waar komen de woorden Pasen en passie vandaan?

donderdag 6 april 2017

Lemmata en schemata: over onze favoriete meervoudsvorm

Ach, het Nederlands doet toch zo onhandig met meervoudsvormen. Voortdurend moeten we kiezen tussen -s of -en, en soms heb je dan ook nog 'ns een apostrof nodig (foto's). Helemaal wild wordt het bij meervouden op -eren, die eigenlijk onlogisch en fout zijn (want kinder, lieve mensen, wás al meervoud). We hebben medeklinkerverdubbeling (padden, bollen), en woorden waarbij allebei de meervoudsvormen kunnen. En tot overmaat van haverklap hebben we ook nog een paar meervoudsvormen geleend uit andere talen. Het moet niet gekker worden! In die laatste categorie zit dan wel weer ons favoriete meervoudsvorm: -ta.

dinsdag 4 april 2017

Herken de herkomst aan de taal: goed idee?

door Sterre Leufkens

Hoe weet je waar iemand vandaan komt? Zie je dat aan zijn kleding? Aan zijn haarkleur? Of is bepaald gedrag bepalend? Dat lijkt toch allemaal vrij oppervlakkig. Een van de beste manieren om iemands herkomst te bepalen lijkt toch zijn taal te zijn. Op basis van dat principe proberen immigratiediensten in binnen- en buitenland al jarenlang om te bepalen of vluchtelingen wel echt uit de streek komen waar ze zeggen vandaan te komen. Ook recent was het weer in het nieuws: Duitsland wil automatische spraakherkenning inzetten om de herkomst van immigranten te bepalen. Is dat een goed idee? Doen we dat in Nederland eigenlijk ook? En hashtag hoe dan?

donderdag 30 maart 2017

Koffiekennen en kroegafspraak: twee sociale woorden voor dagelijks gebruik

door Marten van der Meulen

Laatst had ik het met een vriendin over hoe raar het eigenlijk is dat je vriendschappen niet 'uit' kan maken, op dezelfde manier als je relaties kunt verbreken. Dat is een van de minder voordehandliggende verschillen tussen de status van vriend en relatie. Naast die twee statussen heb je nog allerlei andere sociale relaties, waarvan de grenzen altijd vrij zacht zijn, zoals kennis of collega, of het recente Facebookvriend. Sociale relaties zijn vaag en ingewikkeld, en dat biedt kansen voor taal. Er zijn twee woorden, een voor een sociale relatie en een voor een sociaal fenomeen, die in dit domein dan ook best handig en herkenbaar zouden kunnen zijn.

maandag 27 maart 2017

Liedjes met taalfouten: de Thunderbirds-constructie

door Sterre Leufkens

Weet u nog, van die schokkende taalfouten in kinderliedjes? Nou mensen, het is niet alleen de kindercanon, ook de muziek voor volwassenen is ermee besmet. Muziekverloedering! Cultuurrelativisme! We gaan allemaal naar de haaien, en dat komt door een tv-tune. Wat is het geval? 

dinsdag 21 maart 2017

Roses are red meme is dichterlijk feest

Door Marten van der Meulen


Ik weet niet hoe het komt, maar ik ben de laatste tijd veel met memes bezig. Je weet wel, die plaatjes die als template worden gebruikt om wisselende teksten in een vast format bij een vast plaatje te zetten. Vorige week ging het over het ik-heb-een-beter-idee-meme, vandaag gaat het over een zeer poetisch construct. Ik zeg poetisch, maar je zou ook poezie-album-oïde kunnen zeggen. Vandaag gaan we het hebben over een hilarische nieuwe vorm van het bekende rijmpje Roses are Red, Violets are Blue.

donderdag 9 maart 2017

Een warme worst supporters

Door Marten van der Meulen

In het bekende lied O O Den Haag van Harrie Jekkers komen de volgende regels voor:

Ik zou best nog wel een keertje met die ouwe naar ADO willen kijken/

In het Zuiderpark, de lange zij, een warme worst, supporters om je heen

Bron
Het roept een mooi beeld op, dat voor mij niet per se veel te maken heeft met de realiteit van de tribune van ADO*, maar daar gaat het niet om. Het gaat om die tweede zin. Een van mijn geliefde broertjes (ik zeg niet welke) bekende onlangs dat hij altijd dacht dat het "een warme worst supporters" was. Dat 'een warme worst' dus een soort groepsnaam was voor een groep supporters. Inderdaad, die komma hoor je nauwelijks in het liedje (op 1'01). Is dat niet raar, een warme worst supporters? Nou, het kan best!

dinsdag 7 maart 2017

Milfje's eerste eigen boek: Opzienbarende ontdekkingen over taal

Eindelijk is het zover: Opzienbarende ontdekkingen over taal ligt in de winkel! Het eerste boek waar trots de naam Milfje Meulskens op prijkt. Toen we iets meer dan vier jaar geleden begonnen met bloggen (weet u nog) hadden we nooit gedacht dat het hier allemaal toe zou leiden. Nog steeds krijgen we mailtjes over onze naam, nog steeds worden mensen boos als we te liberaal zijn, of te geforceerd jolig, maar ondertussen staan we fier voor onze zaak. De zaak van meer Taalwetenschap voor Iedereen. Opzienbarende Ontdekkingen is dan ook de voorlopige kroon op ons werk.

Het boek bevat 30 hoofdstukken, die allemaal over onderzoek gaan dat wij om wat voor reden dan ook opzienbarend vinden. Dat kan zijn door de uitkomsten (dat we woorden of accenten horen die er niet zijn), door het onderwerp (humor leren aan computers) of door de methodologie (spenen met sensoren erin). Soms gaat het over onderzoek uit de taalkundige canon (waar zit taal in je brein, heeft taal invloed op hoe je de wereld ziet), dan weer over spiksplinternieuwe ontdekkingen (hoe bepaalt taal je morele oordelen, verdwijnen lidwoorden echt uit het Nederlands?). In de eerste recensie noemt onze godfather Marc 'populariseringsbeest' van Oostendorp ons omnivoor - zeker weten dus dat er voor elk wat wils in ons boek staat!


Bij deze bedanken we graag al onze lezeressen (m/x/v), jong en oud, die door hun arbeid hebben gezorgd dat wij genoeg bekendheid kregen om een boek te mogen uitbrengen. En onthoud: taal is dynamisch, en weemoed is niet op z'n plaats. Veel leesplezier!

Bestel hier ons boek! Of ren naar de betere boekwinkel natuurlijk. En als je boekwinkel het niet heeft, vraag er dan om. Dat zal ze leren!

maandag 6 maart 2017

Billosofie? Ik heb een beter idee!

Zo, vandaag gewoon weer iets onvervalst vrolijks van Milfje. Iets van het Interweb, met humor om te lachen, maar ook met een leuk stukje over hoe woorden werken. Over memes, waar we gek op zijn. Zullen we die heites noemen? Mem: ik heb een beter idee. Huh?! Klinkt cryptisch he? Verder lezen, dan wordt alles duidelijk?

vrijdag 3 maart 2017

Schokkende taalfoutjes in kinderliedjes

Afgelopen week was heel Milfje op het symposium Goede redenen voor foute taal. De organisatrice Jenny Audring gaf daar een lezing over verwijswoorden die niet lijken te kloppen met het woordgeslacht van dat waarnaar verwezen wordt: in 'het meisje, zij lachte' wordt met een vrouwelijk voornaamwoord verwezen naar een onzijdig woord. Error! In de vragenronde gebeurde iets opmerkelijks: zij en een man uit de zaal (ere wie ere toekome) deelden met ons twee voorbeelden van zulke fouten. Het schokkendst? Alle ouders geven deze voorbeelden door aan hun kinderen. Dat begint mogelijk al in de baarmoeder. Die taalfouten worden vervolgens toegejuicht in het onderwijs. Als de kinderen groot zijn, leren zij ze ook weer aan hun kinderen. We weten 100% zeker dat jullie ze hebben geleerd van jullie ouders. De bron? Kinderliedjes...

dinsdag 28 februari 2017

Het ritme van de wielerklassieker

Door Marten van der Meulen

Dat wielrennen en taal hand in hand gaan, is al langer bekend. Zoek maar eens op de combinatie van die woorden, en je zult een grote menigte websites en boeken vinden. Mijn eigen voorliefde voor wielertaal is ook genoegzaam bekend denk ik: zo schreef ik al eens een stukje over de mooiste bijnamen uit de sport. Die staan vaak in de schijnwerpers, net zoals het taalgebruik van de commentatoren. Maar afgelopen weekeind, bij de start van het nieuwe seizoen, ontdekte ik een nieuwe dimensie: de naam van de wedstrijd.

vrijdag 24 februari 2017

Plofkop

Door Sterre Leufkens

De waan van de dag: een nimmer opdrogende bron van neologismen. Die meeste taalcreaties zijn samenstellingen (participatiesamenleving, treitervlogger, je kent het wel), maar soms duikt er tot Milfjes eindeloze vreugde opeens een nieuw woorddeeltje op. Eerder schreven we al over achtervoegsels -gate (nipplegate, Mabelgate), -ista (fashionista) en -ati (Illuminati, Twitterati). Vandaag uw onverdeelde aandacht voor het voorvoegsel plof-: een nieuw stukje morfologie naar de mensen toe!

donderdag 23 februari 2017

Spelletjes met lettergrepen

Door Marten van der Meulen

Cadeautje van Milfje! Hier zijn twee piepkleine mini-taalspelletjes voor een druilerige ochtend en een stormachtige middag.

1. maak woorden waarvan iedere lettergreep met dezelfde medeklinker begint. Je krijgt 1 punt per lettergreep, en 1 punt per gebruikte klinker. Ik bedacht dit spelletje toen ik langs een shishashop liep (6 punten). 

2. Een variant op het pangram, maar dan nu in één woord: maak woorden waarvan de opeenvolgende lettergrepen beginnen met opeenvolgende letters uit het alfabet. Je krijgt 1 punt per lettergreep (mits die met een aansluitende letter begint), en 1 punt per unieke klinker (mits deze voorkomt in een aansluitende lettergreep). Klinker mag je overslaan in de opvolging, als je wilt. Dus: abacus (5 punten), maar monorail (4 punten, want m_n_ en maar één klinker).





dinsdag 14 februari 2017

Een taalschat op internet

door Sterre Leufkens

Heb jij een zwak voor uitdrukkingen? Zijn gezegdes helemaal je dat? En vind je dialecten keileuk? Dan kun je je hart ophalen, zomaar hierzo op het interwebz! Daar staat namelijk sinds kort een pracht van een verzameling van uitdrukkingen, uit allerlei Nederlandse dialecten. Verzameld door onder andere Milfje-v, in het kader van De Hogere Wetenschap. Maar waarom, hoe en wat?

donderdag 9 februari 2017

Make America Great Again: geweldige slogan voor de taalkunde

door Marten van der Meulen

Stel dat de Amerikaanse presidentsverkiezingen puur en alleen zouden gaan over hoe taalkundig interessant de campagneslogan is. Wie zou je dan hebben gekozen? Nou, daar zou ik geen seconde over na hoeven denken. Dat komt deels omdat ik de slogan van Hilary überhaupt vergeten was (Stronger Together, oja). Maar het komt vooral door de schier eindeloze reeks aan nieuwe zinnetjes die de slogan van Trump heeft voortgebracht. Make America Great Again: je kunt alle kanten op.

dinsdag 7 februari 2017

De aanvullende lunch

Stil zat ik aan de organisatietafel koffie te drinken, wat lichte administratieve werkzaamheden uitvoerend. Plots hoorde ik een stem: "Wat een merkwaardige constructie". Ik keek op, en zag dat Frank Wijnen (professor in de psycholinguistiek te Utrecht) me verwachtingsvol aankeek. Het object van zijn verwondering was onderstaande poster:



Er staat inderdaad iets opvallends op die poster: lees de laatste zin maar eens. Hoe zit dat?

dinsdag 31 januari 2017

Wat is liegen?

Door Sterre Leufkens

Jullie hebben het vast niet gemist: er is nogal wat politiek gedoe. Een zekere man in de Verenigde Staten zegt dingen die aantoonbaar niet kloppen met de werkelijkheid. Veel mensen zeggen dan: hij liegt dus. Weer andere mensen zeggen: nee, liegen is iets anders. Verwarring en ruzie alom, en daar wordt de wereld niet beter van. Gelukkig zijn er al lang geleden taalwetenschappers geweest die zich hebben gebogen over de vraag: wat is liegen? 

donderdag 19 januari 2017

Een taalkundige aan het roer

Bron
Hebbu het al gehoord? Prof. Dr. Hans Bennis wordt vanaf 1 februari de totaalbaas van de Nederlandse Taalunie, het instituut dat het Nederlands beschermt en promoot. Wat kunnen we verwachten van deze nieuwe taalbeleidsleider? Wat gaat 'ie doen, en wat zal men ervan vinden? 

dinsdag 17 januari 2017

Talen in Zuid-Afrika

Door Sterre Leufkens


Het is op een koude en stroomstoringduistere ochtend nauwelijks voor te stellen, maar een maand geleden was ik, Milfje-v, nog in een zomers en zonovergoten Zuid-Afrika. Sjonge wat was het daar fijn: een prachtig mooi landschap, heerlijke wijnen, en: een fascinerende taalsituatie. Zuid-Afrika heeft maar liefst 11 officiële (erkende) talen, en dan nog een boel onofficiële - als taalkundige kun je daar dus je lol op. En jullie trouwens ook, want hier is een inkijkje in een paar van die talen. 


vrijdag 13 januari 2017

Nippon of Nihon?


Door Marten van der Meulen

Vorige zomer stond er een bericht in de Volkskrant over nieuwe elementen en de namen die ze kregen. Daar zat een opvallende naam tussen: Nihonium (nummer 113), met daarbij de uitleg: "Nihon is Japans voor het land van de rijzende zon". Huh, dacht ik toen onnozel, het is toch Nippon? Hoe zit dat? Zoals dat zo vaak gaat op de redactie van Milfje (bood hij een zeldzaam kijkje in de keuken) belandde er een opmerking over dit fenomeen in het mapje 'Pijpleiding', alwaar het verdween tussen een slordige (heerlijke uitdrukking) 150 andere gedachten, opzetjes en ideeën. Tot ik er deze week opeens weer aan dacht, en het uitzocht. Dus: waarom noemen sommige Japanners hun land Nippon en andere Nihon?

maandag 9 januari 2017

Weg met het woord vegavlees of juist niet?

Mijn lievelings op Twitter (en eigenlijk altijd) is grapjes. Het is natuurlijk wel eens vervelend als een of andere opinist(e) iets doms roept, maar wanneer er vervolgens een twitterstorm van goede grappen opsteekt, is alles wat mij betreft weer goed. Een Nederlandse twitterstorm van vorige week ging over de VVD: die wilde een verbod op termen als ‘vegaschnitzel’. Dat zou onschuldige consumenten maar verwarren: is het nou vlees of niet? De VVD nam het hiermee op voor MKB’ers en vleesproducenten (nee niet koeien en varkens, maar de houders van die dieren), die bang zijn dat hun klanten per ongeluk nepvlees zouden kopen. Goed, vind ervan wat je wilt, dit is een taalblog dus ik ga het eens even hebben over frases als ‘vegetarisch vlees’.

vrijdag 6 januari 2017

Taalafkeer: stomme talen

Milfje bevindt zich in de week van de taalafkeer. En als het gaat om afkeer van taalonderdelen, dan moeten we het ook over dialecten en andere taalvariëteiten hebben. Veel mensen (bepaal zelf even of u tot deze groep behoort) vinden die namelijk lelijk. Toen ik, de minst mannelijke Milfje, eens iemand over zijn eigenste dialect (het Utrechts) bevroeg, noemde hij het zelf consequent een spraakgebrek. Diegene is daarmee geen uitzondering: er zijn heel veel mensen die ontevreden zijn over hun eigen taal. Wat is dat toch? Waarom zou je je schamen voor je eigen moersspraak?

woensdag 4 januari 2017

Taalafkeer: waarom is een slogan slecht?

Hij was er weer: de hilarische verkiezing van de slechtste slogan van het jaar! Dit jaar gewonnen door een Utrechtse kapper, met: Zit je haircut. Wij van Milfje stemden trouwens op de nummer twee: Your shit is my food, van een loodgietersbedrijf. Je zou misschien verwachten dat de slechtste slogan een slogan is waar het bedrijf niks aan heeft of waardoor potentiële klanten zelfs weglopen (zie daarover dit interessante artikel op NOS). Maar niks van dat al: het gaat om woordgrappen. Wat is er dan slecht aan die woordgrappen? 


maandag 2 januari 2017

Taalafkeer: vieze woorden

Waren we vorig jaar nog zo heerlijk in de kerstgedachte van vrede en veiligheid, deze week is het slechtheid en afkeer wat de klok slaat. Ja schepselen der aarde, ook in de taal vinden we allerlei lelycks en schtoms. Dan hebben we het niet direct over spatiefouten of andere taalvoutjes (voor zulke ergernissen zijn andere lokaties). We gaan deze week in op drie taalonderdelen die niet fout zijn, maar waar mensen desondanks afkerig van zijn: woorden, slogans, en dialecten. Waar komt die afkeer toch vandaan? Is 'ie terecht of niet? Vandaag deel 1: vieze woorden.