Mijn lievelingsdieren: over quagga's en quokka's

De studie van morfologie is, letterlijk, de studie van vormen. Het leuke is dat je het zowel kunt beoefenen als je bioloog bent als wanneer je taalkundige bent. Biologen kijken dan naar fysieke eigenschappen van bijvoorbeeld dieren, en taalkundigen kijken naar de opbouw van woorden, zoals bijvoorbeeld, uhm, namen voor dieren. Nu zijn we normaal al behoorlijk van de Viering van het Feest der Taal, maar DIT keer houden we er echt van. Dierennamen, gewoon o n w i j s gaaf. Over mijn lievelingsdier.

Witte Nar, Gum, Starz: je leukste naam is je bijnaam.

Heerlijk: je zet Radio 1 aan en het is meteen leuk. Gisteren bijvoorbeeld was Karin Bloemen bij Kunstlicht. Het ging over de titel van haar nieuwe show, 'WitteNar'. Wat bleek: dat was vroeger haar bijnaam. Nu willen we natuurlijk niet de duiven van bloggollega Maarten van der Meer over de dam schieten, maar we gaan toch eens even beter naar bijnamen kijken. Want die zijn, eigenlijk, ontzettend leuk.

Data of datums?

Het is een Heet Hangijzer: is het meervoud van datum nou data of datums? Milfje disambigueert zelf graag met data als in ‘gegevens’, dus houdt aan:

Informatie, gegevens              = data

Meervoud van datum/dag        = datums

Handig, want dan is het in het meervoud altijd duidelijk waar het over gaat. En kijk eens, datums mag ook gewoon van de Taaladviesdienst! Tel uit je winst.

Het enige waar de dienst moeite mee heeft is data's, omdat je dan foutief data als enkelvoud interpreteert. Niet zo gek hoor, dat herinterpreteren, want dat hebben we in de geschiedenis vaker gedaan. Zo was vroeger het enkelvoud van die grote zwarte vogel een raven, en was het meervoud ravens, alleen begreep men een enkelvoud op -en verkeerd en ontstond raaf (via rave, echt waar hoor, kijk maar hier op blz. 114). Waarom dat niet gebeurd is met ‘heiden/heidenen’ en ‘christen/christenen’, daarover mogen jullie soebatten in de reaxy-sectie. En onthoud: de volgende keer dat je data's tegenkome, realiseer je dan dat men aansluit in een rijke traditie van herinterpretatie.

Maareh, de vraag is natuurlijk: wat is JOUW voorkeur, waarde lezeres? Data, data’s of datums?

Elsevjee en souvenjee: malle uitspraak!

Grafoniemen zijn woorden die vanuit één spelling twee uitspraken hebben. Zoals "voorkomen". Daarvan is er een stel (zie hier), maar je hebt ook (deel-grafoniemen): bepaalde stukjes van woorden die op verschillende manieren worden uitgesproken. Het Engels grossiert daarin, met als hoogtepunt /ough/, wat op 10 verschillende manieren kan worden uitgesproken (afhankelijk van welk dialect van Engels je spreekt).  

Een voorbeeld van zo'n deel-grafoniem is -ier in het Nederlands. Omdat wij heel veel Franse leenwoorden hebben (die klakkeloos door iedereen (behalve de Speld) worden geaccepteerd (hypocriet! niet taaleigen!)) is vaak nog duidelijke te horen dat het om leenwoorden gaat: sommige woorden spreek je uit met een -jee ipv een -ier.

Zo heeft het Nederlands bijvoorbeeld:

plezier, vertier, plevier

maar ook

douanier, premier, cahier

Nou, dat is natuurlijk lache, om die woorden fout uit te spreken. Let wel: spreek de Nederlandse woorden wel uit als Frans, maar niet andersom. Als je zegt "de prumier van Nederland" in plaats van "de prumjee" vinden mensen dat al snel fout (ja, ook dat is hypocriet). Andersom is snobistisch, maar wanneer het met ironie gebeurt kan het grappig zijn. Milfje Yang bijvoorbeeld vindt het leuk om “souvenir” uit te spreken als “soevunjee”, op z'n Frans dus. En ik weet dat er mensen zijn die op dezelfde manier “Elsevjee” zeggen wanneer ze het over het tijdschrift hebben.

Participeer! Welke woorden spreek JIJ op een onverwachte manier uit?

NB: dit gaat niet over wat "beter" is of niet (beter bestaat namelijk niet), het gaat om plezier.

Hoe spreek je cello uit?

Nomen est omen (jeweetwel), oftewel, de titel van dit stukje geeft goed weer waar het over gaat. Ik zeg altijd sello, maar je hebt weleens van die mensen die dan zeggen: “nee, je moet tsjello zeggen”. Nu is Milfje sowieso niet zo'n enorme fan van mensen die zeggen “nee je moet dit zeggen”, maar soms is er wel reden toe: sommige woorden kennen nou eenmaal één bepaalde uitspraak, die algemeen aanvaard is.

Borsten! Dieren! Taal!

Milfje is ooit, lang geleden in 2011, begonnen met het schrijven van taalerotiek. Zie bijvoorbeeld oude favorieten als “Broek der Illusies” (zie hier Google-link, lees alle hoofdstukken!). Taalerotiek is leuk, omdat het taboe is, en taboe is interessant voor taalkundigen. Mensen verzinnen namelijk allerlei verschillende woorden om vooral taboewoorden zoals lul of kut niet te hoeven zeggen (zoals puddingsbuks of verticale glimlach).

Nu zapte ik laatst langs een aflevering van Scrubs, en daarin kwam een schitterend voorbeeld voor van een soort eufemisme: borsten werden “blouse bunnies” genoemd. Deed me denken aan de mij al bekende uitdrukking “sweater puppies”. Leuk in het Engels, maar in het Nederlands kennen we natuurlijk ook legio's voorbeelden van synoniemen voor borsten: check bijvoorbeeld dit lijstje, of dit lijstje op vrouwenwebsite ze.nl.

Maar helaas: geen synoniemen met dieren, laat staan met alliteraties! Lezers van Milfje, klim in uw pen (toetsenbord): verzin een allitererend synoniem voor borsten waarbij de tweede helft een dier is. De beste inzending nodig Milfje uit voor een biertje.

De participatiesamenleving van Milfje: een groep X

Het benoemen van een groep kan op allemaal manieren: een school vissen, een vlucht regenwulpen, een troep schoolkinderen. Het Engels is hier beroemd creatief in, tot ver voorbij het absurde: van het bekende “a murder of crows” tot “a smack of jellyfish”. Zie hier voor de volledige lijst.

Maar een leuke ontwikkeling vind ik om over specifieke groepen mensen te praten door middel van leuke morfemen (Milfje is DOL op speelse morfologie, zie bijvoorbeeld dit stukje). Ik kende bijvoorbeeld al -ista, als in fashionista: mensen die heel erg op mode geilen. Dat suffix wordt wel meer gebruikt, bijvoorbeeld (blijkbaar) voor Guardianista: iemand die heel erg te koop loopt met haar/zijn liefde voor de Engelse krant The Guardian.

Maar vandaag zag ik zoiets moois nieuws op Buzzfeed: de Twitterati. -ati als suffix kende ik alleen van Dan Brown, als in 'de Illuminati'.

De grote vraag voor jullie, Milfjerati: kennen jullie meer -ati of -ista's in het Nederlands? Participeer je raak!

De Participatiesamenleving van Milfje: Feest!

Participatiesamenleving is uitgeroepen tot Woord van het Jaar. Daarom doet Milfje hier volop aan mee. Wij geven een voorzet, en jullie maken het af! Reacties in de comments, op Facebook, of @MilfjeMeulskens op Twitter!

Als je een feest geeft, moet dat natuurlijk een snazzy naam hebben. Leuk is bijvoorbeeld als feesten iets doen met een woordgrap. Zo is er binnenkort in Utrecht het Sneeuwbal. Grappig omdat het natuurlijk een sneeuwbal is, een "bij elkaar geraapte hoop sneeuw die je tot bol kneedt met het doel het te werpen", maar ook omdat het een feest is met de titel sneeuw. 

Verder ken ik nog Opblaaspop, wat dan weer leuk is omdat het een festival is in Stadskanaal, maar ook omdat het een opblaaspop is, een plastic nepmens waarop je je lusten kan botvieren. 

De vraag is: kennen jullie er meer? 1,2,3... reageren maar!