Grammaticale inflatie

Nou hebben we hier al een boel vergelijkingen behandeld, maar eentje hebben we nog nooit uitgediept: de vergelijking tussen taal en economie. Die gaat op verschillende manieren verrassend goed op! Bijvoorbeeld een begrip als spaarzaamheid, oftewel efficiëntie, kennen we in geld (sparen!) en in taal: afkorten levert ons tijdwinst op. Maar er bestaat nog een interessante overeenkomst tussen taal en geld, en die heet inflatie.

Ik heb zoiets van: nieuwe quotatieven

In de taalergernishitlijsten van de laatste jaren scoort de constructie ‘ik heb zoiets van’ onveranderd hoog. Mensen vinden het een teken van onzurgvuldig taalgebruik en van vaagheid. Tijd voor Milfje om op constructief onderzoek uit te gaan: wordt deze frase inderdaad meer gebruikt dan vroeger? Zo ja: waarom zou dat zo zijn? En waarom wordt het uberhaupt gebruikt? Wat is eigenlijk een quotatief? Antwoorden vind je in dit interview met connaiseusse Ingrid van Alphen, en hieronder. 

De geschiedenis des koppel tekens: het Rijks en het Concert-gebouw

Weet u het nog? Dat Milfje werd geboren? Wij wel, want we waren er nog maar net of er was een rel over des Rijks museum. Wat was er aan de hand? Er was aan de hand dat een grafisch ontwerpster het had gewaagd om een nieuw logo te ontwerpen voor het Rijksmuseum, en in dat logo stond een haarspatie (een soort halve spatie) tussen rijks en museum. Land op z’n kop, vrouwen en kinderen eerst, want foei spatiefout, Milfje relativeren, mensen boos, je kent het wel. Wie schetste onze verbaasde gezichten toen wij onlangs tegenover het Concertgebouw stonden? Wat prijkt daar, in goud gebeiteld, trots midden op de fries: Concert-gebouw! Inderdaad. Mét verbindingsstreepje. Zo hoorde dat namelijk in die tijd.

“De haas in de marathon”: stopt de Partij voor de Dieren?!

Luisterend naar de radio hoorde ik vorige week Anja Hazekamp van de Partij voor de Dieren (PvdD). Zij gebruikte de metafoor dat de PvdD “de haas in de marathon” is. Nu houd ik me weinig met politiek bezig, en dacht ik dus alleen: “Goh, wat een merkwaardige metafoor, hoe zou ze dat bedoelen?”. Ik vermoedde niet dat dit blijkbaar dé slogan van de PvdD was, en zelfs de titel van een documentaire. Maar hij blijft heel merkwaardig als je er even over nadenkt: hazen stoppen toch vaak voortijdig in marathons? Is hier sprake van algemene betekenisuitbreiding?

De inburgering van inburgeren

Wilt u iets horen in de categorie ironie? Komt-ie: het woord inburgeren moest ooit ook inburgeren. Het werd namelijk ergens in de eerste helft van de 19e eeuw bedacht (zo lijkt ook het WNT te suggereren, dat het eerste gebruik situeert in 1833 in dit boek van B.H.Lulofs), en het werd toen niet door iedereen geaccepteerd als een 'goed' woord. Dat stelt in ieder geval de eerste hoogleraar Nederlands, Matthijs Siegenbeek, die het woord opnam in zijn boek “Lijst van woorden en uitdrukkingen met het Nederlandsch Taaleigen strijdende”, gepubliceerd in 1847. Zie hieronder voor het lemma, en zie hier voor het volledige boek. Lees het en realiseer je eens hoeveel van de woorden die vroeger werden veroordeeld nu totaal zijn ingeburgerd. 

Inter(r)immers opgelet! Over taalverandering tussen de lakens

Vandaag een stukje over hoe frustrerend het kan zijn als mensen een woord gebruiken met een andere, nieuwe betekenis - met een onorthodox voorbeeld. Zoals u in de titel al kan lezen, wordt dit een 18+ stukje, dus lezers die niet zo van de expliciteit zijn: u weze gewaarschuwd! Onlangs viel me namelijk voor het eerst het woord "interimmers" op. Prima, dat is evident iemand die interim-werk doet. Alleen Milfje is van de erotische markt ook behoorlijk thuis, en moest toch ook wel aan rimmen denken, wat immers het likken van de bilspleet is. Interimmers heeft dus een beetje een vieze bijsmaak (badoem-tsing!): het voelt voor mij toch ook als "iemand die rimt". Wat niet helpt is het woord "inter", dat "tussen" betekent, ook dat doet me denken aan billen. En zo is er nog wel wat meer over interlakenaire betekenisverandering te zeggen. 

Taalpolitie en het verdwijnen van das

U heeft het misschien überhaupt gemist, maar het was onlangs de Dag van de Duitse Taal. Hurra! Ter gelegenheid van die dag verscheen o.a. dit stukje, waarin beweerd wordt dat taalkundigen dat gedoe met der/die/das af zouden willen schaffen, en alleen das over willen houden. Sterker nog: “het ministerie van Justitie in Berlijn heeft alle overheidsinstellingen al bevolen om alleen nog onzijdige formuleringen te gebruiken.” Taal en justitie en gender – voer voor Milfje!

Theepot, vandaag, slagroom: hoe durf je dat te zeggen!

Kan het nou eindelijk afgelopen zijn met die vervelende taalfouten die kranten, radio, internet en algemeen taalgebruik vervuilen? Kom op jongens, doe toch eens een beetje je best! Neem bijvoorbeeld "het commentaar": dat is hartstikke fout! Moet natuurlijk "de commentaar" zijn! In België doen ze dat tenminste nog goed. En zo zijn er nog veel meer foute, slechte en lelijke woorden en uitdrukkingen die u, lezer, dagelijks bezigt. Slecht foei af! Je houdt niet van je taal, je minacht je taal, je bent niet trots op Nederlands als je theepot, slagroom of vandaag zegt.

Ontzettend verschrikkelijk goed stuk zeg! Erg gaaf!

Taal is dynamisch! Uitspraak, woorden, grammatica; alles is aan verandering onderhevig. Ook betekenis kan veranderen. Een woord dat vandaag dit betekent, betekent dat misschien later niet meer. Een interessante groep in dit opzicht is die van de superwoorden, en dan hebben we het even niet over de overtreffende trap (goed-beter-best), maar over woorden die uitdrukken dat je iets supergeweldig vindt. Want grappig genoeg gebruiken we heel veel oorspronkelijk negatieve woorden om onze uitspraken kracht bij te zetten, en zijn we ons daar in veel gevallen nauwelijks meer van bewust.

Een hele leuke taalverandering

Heeft u ‘m gespot? De ‘taalfout’ in de titel? Ik denk het niet, want het is er een die niet zo veel bekendheid geniet. Het is wel een interessante, eentje die goed laat zien hoe wij taal gebruiken en hoe een verandering ontstaat. Het gaat om het woord: ‘hele’. Of het een fout is of niet, daar verschillen de meningen over, maar vroegah was het in ieder geval fout. Nu ligt dat misschien anders.

Maar waarom zeggen we “zeg maar”?

 In de categorie taalergernissen: “Ik was zeg maar echt een uur te laat”. Vaag! Irritant! Waarom zeg je niet gewoon: “Ik was een uur te laat”? Waarom zeggen we “zeg maar”? Nog zo een is “soort van”: “Ik was soort van een uur te laat, zeg maar.” Taaladvies zegt dat “soort van” een vage nuancering is, en dat het soms beter is het weg te laten. Je zou inderdaad denken dat zulke vaagheden onnodig zijn in taal. Maar het komt zo veel voor, dat er toch haast wel een reden voor moet zijn. Waarom o waarom gebruiken we dit?

De ene hoer na de andere tot je staart er slap van hangt: Shakespeare zoals het bedoeld is

Milfje-yang heeft een BA in Engels, en tsja, dan kom je onvermijdelijkerwijs op zeker moment met Shakespeare in aanraking. Afgezaagd en uitgekauwd? I think not! Vrij recent (ongeveer de laatste 10 jaar) is men aan de slag gegaan met O(riginal) P(ronunciation): Shakespeare spelen met de uitspraak zoals die was toen hij het schreef (rond 1600). En dat is ont-zet-tend hilarisch. En ook nog eens zeer inzichtelijk wat betreft William's taalgebruik.

Poldernederlands

Ja, nou weet u het wel: talen veranderen. Tot nu toe hebben we het vooral over grammatica en woorden gehad, maar ook de klanken van een taal veranderen. In het Nederlands zijn op DIT moment (dat ik dit nog mee mag maken!) bijvoorbeeld de klinkers aan het veranderen. De nieuwe uitspraakvariant wordt wel Poldernederlands genoemd. Wasdadan? En wat heeft het met eemansipaasie te maken?

Kees van Kooten irriteert zich

Misschien heeft u het al vernomen: Kees van Kooten gaat het Groot Dictee der Nederlandse Taal schrijven. Van Kooten is voor mij een enorme taalheld, zeker in combinatie met die andere grootheid Wim de Bie. Het is nooit leuk als een held van een voetstuk valt, en het deed mijn hartje dan ook best zeer toen ik las dat Kees zich behoorlijk kan ergeren aan het ‘foutieve’ gebruik van irriteren. Misschien klimt hij er terug op als hij dit stukje leest…

De man welke ik zag: hypercorrectie?

Mensen zijn snel onzeker, bewust of onbewust. Dus willen ze laten zien dat ze slim zijn, en een hoge sociale positie hebben. Hoe doe je dat? Bijvoorbeeld door te praten als mensen uit een hogere klasse, die vaak hoger opgeleid zijn en dus de schoolnorm volgen. Dat gaat niet altijd goed: wat vaak gebeurt is dat men de hogere klasse voorbijschiet en een bepaalde regel toepast waar dat niet hoeft. Hypercorrectie noemen we dat: oudbollig zeggen in plaats van oubollig, omdat houwen van ook zo slordig klinkt.
Ik kom de laatste tijd een interessant voorbeeld hiervan tegen: 'De man welke ik zag'. Op zich niet fout, maar voor internet wel ongebruikelijk. En natuurlijk: boeiend!

Foois en museums

Ik hoorde iemand in de kroeg laatst zeggen: “Vet zielig, zij verdient minder dan het minimumloon, ze moet leven van haar foois.” Hè, dat moet toch fooien zijn? Hoe zit dat? En waarom zijn er mensen die tegenwoordig museums zeggen in plaats van musea? Is dat fout? Nee. Hoewel musea's een beetje te veel van het goede is misschien...

Korter is beter

De Yang-wederhelft van Milfje is momenteel in Australie, en quelle surprise, daar doen ze ook leuke dingen met taal!. Afgezien van allerlei geinige uitspraakdingetjes doen ze vooral ook veel aan afkortingen. Barbecue wordt barbie, tutorial wordt tute, en breakfast wordt brekkie. Dit afkorten roept behoorlijk wat weerstand op bij voornamelijk Britse taalgebruikers (het zal eens niet). Een beetje hetzelfde als de weerstand die bij veel mensen bestaat tegen sms-taal. Maar waarom bestaat die weerstand eigenlijk? Afkorten is namelijk altijd al normaal geweest, en we doen het niet alleen in sms’jes, maar uberhaupt de hele tijd. Waarom doen we dat eigenlijk?

Taalangst door de eeuwen heen: Germaanse leenwoorden in het Nederlands

Hoera, Milfje bestaat deze maand een half jaar! Echt een moment voor een aankoop. Ons oog viel op de dvd met alle jaargangen van taalwaakblad OnzeTaal, vanaf de oprichting in 1932 tot en met 2011. En DAT is me een partijtje smullen geblazen! Maar we zouden niet Milfje heten (sic) als we er niet allerlei interessants in zouden ontdekken. Daarom vandaag een duik in de geschiedenis: hoe zit het met leenwoorden en hoe snel burgeren ze in? Een casus (Latijn).

De mooie meisje, een mooie huis: meer regelmaat!

Er is vaak lekker veel ophef over: het lijkt er op alsof het aan het verdwijnen is. Hemeltergende onzin! Moet niet gekker worden! Ach rot toch op. Dit zijn slechts een aantal van de reacties op Fok.nl (er zijn ook gematigder meningen hoor) op een artikel over dit verschijnsel. Maar hoe zit het nou eigenlijk? Is het inderdaad verengelsing? Of komt het door de bontkraagjes? Of is het zelfs de schuld van de taalkundigen!

Letterlijk de interessantste blogpost ooit

Steevast hoog in de lijstjes met taalergernissen staat het woord ‘letterlijk’, althans het verondersteld foutief gebruik ervan natuurlijk. Ik geniet altijd erg van fori waar mensen zich ontzettend kwaad maken, kijk maar eens hier. In Engels-land is de irritatie ook omni-aanwezig. Het kan ook vriendelijker; zie bijvoorbeeld deze fijne cartoons. Sjongejonge wat een emoties - tijd om u en mij eens te trakteren op een kleine overdenking van het woord letterlijk. Want Milfjes motto is (naast YOLO): vragen waarom is altijd interessanter dan constateren dat.