Taalpolitie en het verdwijnen van das

U heeft het misschien überhaupt gemist, maar het was onlangs de Dag van de Duitse Taal. Hurra! Ter gelegenheid van die dag verscheen o.a. dit stukje, waarin beweerd wordt dat taalkundigen dat gedoe met der/die/das af zouden willen schaffen, en alleen das over willen houden. Sterker nog: “het ministerie van Justitie in Berlijn heeft alle overheidsinstellingen al bevolen om alleen nog onzijdige formuleringen te gebruiken.” Taal en justitie en gender – voer voor Milfje!

Wat je zegt ben je zelf: over autologe woorden

We schreven eerder al over woorden die hun eigen tegenspraak zijn (controniemen), maar nu hebben we woorden die zichzelf beschrijven: autologe woorden. Het zijn woorden die hun eigen waarheid in zich dragen, zoals het befaamde vijf-let-ter-gre-pig. Ze beschrijven zichzelf. Zie hier voor een uitgebreide discussie. Er is al veel over geschreven, maar Milfje zou Milfje niet zijn als we eens probeerden verder te kijken dan de Mist die ligt over de Nevel die de Waan du Jour heet. Oftewel: kunnen we autologe woorden formaliseren? Jazeuker kan dat.

Tien^TaalVoor... Mathilde Jansen

Taal: wie is er niet mee bezig? Blogs, twitters, tijdschriften, polemieken, ingezonden brieven, boeken. Er zijn heul veul mensen met evenveul meningen. Toch zijn er ook mensen die zich meer met taal bezig houden dan anderen. Daarom vraagt Milfje Meulskens hun mening over taal. Vandaag een icoon van de popularisatie: Mathilde Jansen. Ze volbrengt deze nobele taak als redacteur Taalwetenschap op Kennislink.nl, als redacteur van de website en nieuwsbrief van het Meertens Instituut, en als redactrice van de LOT-prijs-winnende De Taalcanon. Daarnaast is ze docent taalkunde in het hoger onderwijs: eerst aan de Universiteit Utrecht, nu aan de Hogeschool Utrecht. Het is een beetje een longread, maar dan heb je ook wat!

Fotoshoppen mag je niet zeggen

Ok, we lopen 5 jaar achter op GeenStijl, maar misschien wist u het niet. Ik wist het in ieder geval niet: je mag geen 'fotoshoppen' zeggen. Zie hieronder de mijns inziens krankzinnige tekst van Adobe. Vooral de algemene beweringen zijn heel heftig: “Trademarks are not nouns”. Tsja, zeg dat maar tegen aspirine en luxaflex. Grappig he? Ik vraag me vooral eigenlijk af of er iets aan te doen is, als Adobe zijnde. Hebben ze weleens mensen aangeklaagd?

Mijn lievelingsdieren: over quagga's en quokka's

De studie van morfologie is, letterlijk, de studie van vormen. Het leuke is dat je het zowel kunt beoefenen als je bioloog bent als wanneer je taalkundige bent. Biologen kijken dan naar fysieke eigenschappen van bijvoorbeeld dieren, en taalkundigen kijken naar de opbouw van woorden, zoals bijvoorbeeld, uhm, namen voor dieren. Nu zijn we normaal al behoorlijk van de Viering van het Feest der Taal, maar DIT keer houden we er echt van. Dierennamen, gewoon o n w i j s gaaf. Over mijn lievelingsdier.

Taal, muziek, en koffiezetten.

Je hoort mensen wel eens zeggen dat muziek een soort taal is: je kunt ermee communiceren, met name over die emoties waarvoor woorden wel eens tekortschieten. Nu er steeds meer onderzoek gedaan wordt naar de structuur, functie en cognitie achter zowel taal als muziek, kunnen we ook wat preciezer benoemen wat nou precies de overeenkomsten en verschillen zijn tussen taal, muziek, en… koffiezetten.

10^Taal met… Leonie Cornips

Taal: wie is er niet mee bezig? Blogs, twitters, tijdschriften, polemieken, ingezonden brieven, boeken. Er zijn heul veul mensen met evenveul meningen. Toch zijn er ook mensen die zich meer met taal bezig houden dan anderen. Daarom vraagt Milfje Meulskens hun mening over taal. Onze geïnterviewde van vandaag is Leonie Cornips; we mogen wel zeggen: de grande dame van het Limburgs. Ze werd geboren en groeide op in Heerlen en schreef haar proefschrift over het Nederlands aldaar, dat toentertijd het Steenkolenhollands werd genoemd vanwege alle migranten die naar de Oostelijke Mijnstreek verhuisden om in de mijnen te werken. Het Limburgs raakte bij Leonie wat in de vergetelheid omdat ze lang in Amsterdam woonde, maar sinds ze in 2011 een leerstoel bekleedt aan de Universiteit van Maastricht, is ze weer helemaal in de ban van Limburg. Hierover zegt ze: "Het is fascinerend om juist in die provincie taalonderzoek te doen. En ook wonderlijk voor mezelf. Je neemt afscheid om daarna weer volop terug te komen… Bijna iedere week ben ik een dag in Maastricht, en dat houdt je in beweging, letterlijk en figuurlijk." 

Staat de zon op stutten, regen. Over volksweervoorspellingen

De scheidslijn tussen taal en volkskunde is dun, of zelfs niet-bestaand. Als ze dat ergens hebben begrepen dan is het wel op het Meertens Instituut. Neem nou gezegden. Gezegden zijn vaak fijn te matchen aan streken, of zelfs plaatsen, maar ze zijn ook taal. In de Nederlandse Volksverhalenbank (die sowieso ONWIJS de moeite waard is om dagenlang in te grasduinen) zijn er een boel verzameld, bijvoorbeeld met betrekking tot weersvoorspellingen: dit voorbeeld komt uit de collectie Boekenoogen. Ikzelf kende er geen eentje! Gebruikt u ze nog? Of kent u ook nog andere? We zijn benieuwd!*

Meer voorkennis, minder taal. Over voornaamwoorddichtheid

Als je goed om je heen hoort, hoor je al snel dat mensen hun zinnen zelden volledig uitspreken. Je weet heel goed dat ‘ben zo terug’ geen volledige zin is – daar moet nog ‘ik’ bij. Wat je je misschien niet realiseert is dat in een doorsnee gesprek verreweg de meeste zinnen incompleet zijn. Taalgebruikers weten heel goed wat ze weg kunnen laten en wat niet. Het is niet zo dat ze zomaar dingen weglaten; er zit een systematiek in. Die systematiek kun je als volgt samenvatten: dat wat al bekend is, hoef je niet uit te spreken.

Witte Nar, Gum, Starz: je leukste naam is je bijnaam.

Heerlijk: je zet Radio 1 aan en het is meteen leuk. Gisteren bijvoorbeeld was Karin Bloemen bij Kunstlicht. Het ging over de titel van haar nieuwe show, 'WitteNar'. Wat bleek: dat was vroeger haar bijnaam. Nu willen we natuurlijk niet de duiven van bloggollega Maarten van der Meer over de dam schieten, maar we gaan toch eens even beter naar bijnamen kijken. Want die zijn, eigenlijk, ontzettend leuk.