Taal bij de tandarts

Door Marten van der Meulen

Ik ben zo iemand die iedere zes maanden naar de tandarts gaat. Je schijnt ook volk te hebben dat dit nalaat en dan eens in de vijf jaar urenlang onder de bijl moet. Maar zo ben ik niet, en dus was het vorige week weer eens raak. Het is niet zo eens zo dat ik het echt naar vind, maar er valt vooral gewoon zo ontzettend weinig te beleven. Lig je daar op zo'n stoel. Muziekje dat je net niet kunt horen door het geboor heen, als je écht pech hebt een praatprogramma van RTL op een aan het plafond bevestigd beeldscherm. Loeisaai. Maar toen bedacht ik: alles is taal, alles is wetenschap, alles is interessant. En dus: wat voor taal gebruiken ze eigenlijk bij de tandarts?

Een Nederlands alternatief voor wc?

door Marten van der Meulen

Gisteren tweette GroenLinks-kamerlid Zihni Özdil het volgende:

In het debat over Engels in het onderwijs hekelt collega @harmbeertema van de PVV de verengelsing van onze oud-Hollandse “bordjes naar de W.C. (Water Closet)”👇🏾 pic.twitter.com/HMzDByDUh7

— Zihni (@ZihniOzdil) 19 april 2018

Lachen, dacht ik: hoe doe je dat, mensen de wc wijzen zónder Engels te gebruiken? Het oorspronkelijke woord water closet is namelijk zelf al hartstikke Engels. Oké, ik ben altijd in voor een taalspel over wc's, en dus ging ik op zoek naar een Nederlands alternatief. Groot was mijn ontsteltenis (ik zou bijna zeggen: mijn broek zakte af) toen ik erachter kwam dat het vrijwel onmogelijk is een Nederlands alternatief voor wc te gebruiken! Kijk maar (en zie hier voor uitgebreide uitleg):

toilet - Frans leenwoord

plee - Frans leenwoord (!)

urinoir - Frans leenwoord

water closet - Engels leenwoord

latrine - Frans leenwoord

Opvallend genoeg noemt eigenlijk geen enkel puristisch genootschap dit woord (misschien omdat ze hun pure aard niet met zulke viezigheid willen bezoedelen), laat staan dat er een alternatief voor wordt geboden. Je mag dus aannemen dat het is ingeburgerd, maar ja, dat zijn de ergsten! Sluipenderwijs winnen de exoten het van de inheemsen! Laten we dan zelf maar proberen een alternatief te verzinnen. Kleinste kamertje bijvoorbeeld. Tsja, kamer is dan weer afkomstig uit het Latijn. Zo schiet het niet op. Eigenlijk is er maar één alternatief dat terugslaat op onze poepende Germaanse voormoeders: schijthuis (credits Barend). Als de PVV dus de daad bij het woord wil voegen, dan dienen ze een motie in om alle verwijzingen naar wc te vervangen door schijthuis. Succes!

Ik zeg dat er maar één alternatief is, maar wellicht kennen jullie er meer. Ook interessant: welk ander fenomeen kent een aantal (bijna) synoniemen, die allemaal een migratieachtergrond hebben? Ik hou me aanbevolen!

De constructie van een mop

Door Marten van der Meulen

Vorige week schreef Sterre een stukje over pragmatiek in kindermoppen. Ik ging daardoor nadenken over grappen, en over hoe ze zijn opgebouwd. Toen realiseerde ik me: eigenlijk zijn er ook veel moppen die inzicht geven in het onderbewust leren van genreconventies. Uhhh... wat?! Echt, let maar eens op. Zoals Sterre ook al schreef: grappen ontleden is dodelijk voor de humor, maar helaas, dat moet maar. Het geeft namelijk enorm veel inzicht in taal.

De beste moppen zijn taalmoppen

Door Sterre Leufkens

Houden jullie ook zo van humor? Dan heb ik een tip voor jullie: ga eens naar de site van de Okki, het tijdschrift voor kinderen. Daar hebben ze een speciale pagina met allemaal moppen. Fantastisch is het! En wat blijkt: meer dan de helft van de moppen die er staan, gaan eigenlijk over taal. 

De vele pseudoniemen van Milfje Meulskens

door Marten van der Meulen

Laatst verscheen er een ontzettend leuke vlog op Neerlandistiek.nl. Daarin werd een indrukkwekkend hoeveelheid pseudoniemen uit de Nederlandse literatuur behandeld. Nu wil het geval dat wij hier óók onder pseudoniem schrijven. Bovendien heb ik nog wel eens vaker een pseudoniem bedacht. Tijd dus voor een overzichtstentoonstelling.

Meer taligheid is beter, ook op school

Door Sterre Leufkens

Stel je voor: je emigreert, compleet met meubilair, fiets en kinderen, naar een ver vreemd land. Aldaar aangekomen meld je je kroost uiteraard aan bij de beste school die je kunt vinden. Je wilt dat je kind de taal van het betreffende land snel en goed leert, en ook lekker goed leert rekenen, topograferen, en wat verder nog ter tafel komt op de basisschool. Maar al snel komt je kind stil en verdrietig thuis. Wat blijkt? Je kind voelt zich razend alleen, omdat z/hij zich niet kan uitdrukken: nog niet in de nieuwe taal, maar ook niet in het Nederlands, want dat mag hij/ze niet gebruiken. Rottig, toch?

Grammatica versus spelling: de verschillen

Het zou zomaar aan uw aandacht ontsnapt kunnen wezen, maar anderhalve week geleden was het de Dag van de Grammatica! Als dat geen feest was dan weet ik het ook niet meer. Het verschijnsel biedt een perfecte gelegenheid om eens een heel basale wet uit de taalkunde uit te leggen: grammatica is geen spelling, en vice versa idem dito. Want daar is nog verrassend veel onduidelijkheid over.

Het Grote Ramses Shaffy Spel

Door Marten van der Meulen

Ik kan het niet helpen: ik blijf even in de hoek van de taalspelletjes. Dit maal zat het zo: ik stond onder de douche met een muziekje op. Toen kwam de Amsterdamse Bard langs met zijn meesterhit Zing-Vecht-Huil-Bid-Lach-Werk en Bewonder. En toen herinnerde ik me plots dat we daar vroeger weleens een spel van maakten: vervang deze sequentie van zeven woorden door andere woorden. Vier regels: het moet zo snel mogelijk, de woorden moeten in één categorie vallen, je moet de lettergrepen respecteren (6x1 en 3) en je moet ALLES zingen zoals Ramses dat ook doet. Liefst ook iedere poging een beetje hoger, d tan wordt het echt leuk. We beginnen eenvoudig:

Rood-Wit-Groen-Paars-Blauw-Zwart en Oranje

nog één!

Weesp-Olst-Elst-Goor-Beesd-Grou en Schipluiden

encore une fois por favor!

Jam-Stroop-Kaas-Vlees-Koek-Ham-Marmelade 
(beetje valsspel maar zo'n leuk woord)

En zíngen he, zíngen!

Rick-Henk-Jan-Piet-Klaas-Roel en Martinus

Smakelijk!

Prei-Erwt-Sla-Ui-Peen-Lof en Spinazie/Komkommer

Hoppa!

Kuijt-Krol-Dost-Stam-Valckx-Vorm en Maduro

Daaaaarrrrrr gaatie weer!

Fiets-Bus-Kar-Step-Tram-Boot en Concorde

Nu een voor de Elite!

Bach-Orff-Bloch-Glass-Reich-Suk en Busoni 
(had ook gekund met vijf keer Bach, maar dat werd toch wel wat eentonig)

Deze is voor de taalkundigen

Hun-Ik-Wij-Hem-Haar-Ons en Malkander

Een voor de lezers 

Scott-Oz-Dahl-Claus-Hotz-Noort en Van Schendel

Ok nog eentje dan

Clarke-Vern-Dick-Wells-Brin-Vance en John Wyndham
(moest ik vrij lang over nadenken)

Toch nog een voor liefhebbers van vrouwelijk vlees

Kut-Spleet-Scheur-Grot-Groef-Snee en Punani

Jongens ik kan niet meer stoppen

Rijn-Maas-Waal-Nijl-Loire-Po-Mississippi

Aaaaaaaaargh hou me tegen!

Gaaf-Tof-Cool-Dope-Sick-Vet en Geweldig

Wat een HEERLIJK spel al zeg ik het zelf. Ik kan echt eindeloos doorgaan, en ik ga dat ook lekker doen in de comments. Doen jullie mee? En zingen, alsof je leven ervan afhangt. 

Van Hilversum Sportpark tot Rotterdam Zuid: de namen van NS-stations zijn een taalfeest

Door Marten van der Meulen

Vorige week was ik even lekker een paar dagen op vakantie in Londen. Op een van mijn ondergrondse reizen herinnerde ik me, al kijkend op de Tube-kaart, dat ik ooit van een taalspelletje had gehoord over de metrostations (met dank aan Gijs). Het ging er dan om namen van metrostations te vinden, waar bijvoorbeeld alle klinkers in zaten (ik vond zo snel alleen Mansion House, maar volgens mij zijn er meer). Een variant op dit spelletje kende ik ook, met landennamen. Maar zou je zoiets ook met het openbaar vervoer in Nederland kunnen doen? Onze metronetwerken zijn daar wat klein voor, maar gelukkig hebben we de NS.

Alles wat wij willen zeggen over de koppen van de NOS

Door Sterre Leufkens

Geef het maar toe, lezer: ook jij slaat op een onbewaakt moment, wanneer je eigenlijk dat rapport zou moeten schrijven of eindelijk dat mailtje sturen, weleens aan het surfen. De NOS-website of app blijkt tot de vaste plekken te behoren die mensen tijdens het werk-ontwijken wel eens bezoeken. Dat is mooi, want dat betekent dat veel van jullie het volgende fenomeen wel zullen herkennen: de wij-jullie'isering van de NOS-koppen.