De beste digitale taalbronnen

Door Sterre Leufkens

Internet, wie kent het niet? Het heeft allerlei grootse en gevaarlijke verschijnselen teweeg gebracht, zoals de Arabische lente, project X, en Milfje. Maar minstens zo belangrijk is dat het internet het voor ons allemaal mogelijk maakt om (beter) onderzoek te doen, naar taal bijvoorbeeld. In de afgelopen decennia zijn er een aantal superhandige bronnen en tools ontwikkeld, die jij thuis met je simpele wifi-abo gewoon kunt gebruiken, om onderzoek te doen bijvoorbeeld. Milfje zet een paar hoogtepunten op een rijtje. 

*Dit overzicht werd mede mogelijk gemaakt door de onvolprezen Ton van der Wouden.

De kleuter en de peuter - nog meer afstandelijkheid in relaties

Door Sterre Leufkens

Hartverwarmend en veelvuldig, dat waren jullie reacties op dit stukje over een taaltrend: het spreken over je partner als 'de vriend(in) ' en 'de vrouw/man'. Jullie doen en zien dit ook voortdurend. En het verschijnsel staat niet op zichzelf, want er is nog een andere geliefde, die regelmatig met 'de' benoemd wordt: de peuter dan wel kleuter. 

Drie uitdrukkingen met poep

Door Marten van der Meulen

Af en toe hoor je jezelf iets zeggen, en dan denk je: huh, wat zeg ik nou? Tenminste, dat overkomt mij weleens. Nu merkte ik laatste dat ik een aantal uitdrukkingen met 'poep' gebruik. Niks mis mee natuurlijk: uitscheiden is één van de levensverschijnselen, dus daarover praten is alleen maar een viering van het leven. Hoe dan ook ben ik mensen tegengekomen die onderstaande uitdrukkingen niet direct begrepen. Misschien is dat omdat alledrie de uitdrukkingen volgens mij uit het Engels komen. Het spijt me: ik ben nou eenmaal anglist, ik consumeer veel Engelstalige media, én ik ben altijd op zoek naar een leuke taalinnovatie. Een stukje uitleg over drie hele handige uitdrukkingen. Mét poep.

De vriend en ik

door Marten van der Meulen

Een tijd geleden schreven we over de vreemde discrepantie die bestaat bij het benoemen van man/vrouw-relaties (m'n mannetje vs het vrouwtje) en het vreemde gebruik van m'n mannetje voor mannelijke baby's. Nu attendeerde mijn kamergenoot Alan Moss (lees ook vooral zijn zeer leesbare stukken over zeventiende-eeuwse reisverhalen) me op een andere vorm: de vriend en ik. Ahum, wat gebeurt hier?

Inspanningswoorden: hehe poehpoeh nounou

Door Sterre Leufkens

Een Nederlandse carabatier(e) (ik ben vergeten welke, vergeef en help me) beweerde ooit in een sketch dat het typisch Nederlands is om bij lichamelijke inspanning (iets optillen, opstaan of juist in een diepe stoel gaan zitten) bepaalde woorden te gebruiken:

Poehpoeh! Oef! Hèhè! Nounou! Alleehop! Huppekee! 

Nou lijkt mij dit zeker niet typisch Nederlands. Misschien werkt het wel net als met 'huh': dat woordje komt niet in alle talen precies hetzelfde voor, maar wel lijken alle talen een woord hebben dat die functie heeft. Kom maar door, niet-Nederlanders, met de voorbeelden. Laten wij ondertussen eens goed kijken naar de Nederlandse voorbeelden en hun functies.

Vijf romans over taal voor de zomer

door Marten van der Meulen

Een paar dagen geleden schreef Marc van Oostendorp deze enthousiaste post over een nieuwe Italiaanse roman, waarin taal, taalwetenschap en taalwetenschappers een hoofdrol spelen. Ook ik las recent drie waanzinnige boeken waarin taal een belangrijke rol speelde, en met twee werken erbij die ik wat langer geleden las (je moet tenslotte een top vijf maken) krijg je zo volgens mij een mooie set aanraders voor de zomer. Maak je borst maar nat, want in de komende tekst is de hoeveelheid superlatieven aanzienlijk. Ik kan het niet helpen: het zijn allemaal heerlijke boeken.

Het werkwoord VARren

door Marten van der Meulen

Ik was de afgelopen dagen in Engeland, en dus volgde ik het WK voetbal op de BBC. Ik begon er lekker een beetje in te komen: spannende wedstrijden, rare regels (door op gele kaarten), ik vermaakte me prima. En er is altijd de kans op een leuke taaluiting: voetbal staat bekend om z'n nieuwe woorden, uitdrukkingen in een nieuw jasje en heel specifieke interpretaties. En inderdaad: op een gegeven moment zag ik zowaar een werkwoord dat ik nooit eerder had gezien!

Hoera! In het Engels, ok, maar je kunt er donder op zeggen dat dit woord in deze betekenis ook in het Nederlands wordt gebruikt. Daar hadden we natuurlijk die geschreven vorm al wel. 'Varen' is simpelweg het meervoud van 'var', wat 'jonge stier' betekent (vooral bekend uit de bijbel). Als werkwoord bestond dit echter nog niet, en bovendien heeft het een andere herkomst. 

Deense politici snappen niks van Deens leren

Door Sterre Leufkens

Op dit blog houden we ons het liefst zo min mogelijk met politiek bezig, want als je daar eenmaal aan begint, dan escaleert het al snel de pan uit en dan gaat het allemaal niet meer over taal. Toch wil ik vandaag aandacht besteden aan een stukje politiek, en wel aan nevenstaand lijstje, wat me op Twitter onder ogen kwam. Het is een vertaling van ideeën over migratie van de Deense sociaaldemocratische partij, waar PvdA'er Asscher onlangs ging praten om te kijken of hij en zijn partij er iets mee kunnen. Je kunt over alle punten op het lijstje behoorlijk discussiëren (loyaal aan de Deense samenleving?!), maar dat laat ik even aan anderen. Ik wil het op dit taalblog slechts hebben over het een-na-laatste punt: 

'Kinderen mogen niet naar de lagere school als ze geen vloeiend Deens spreken.' 

Watwatwat? Wat is dát nou weer voor larie, zever en zotteklap? Zonder over politiek te praten is hier taalkundig ook wel het een en ander over te zeggen.

Afgekorte plaatsnamen

Zoals genoegzaam bekend is Milfje ook muzikant, en in die hoedanigheid waren we afgelopen weekend in het pittoreske Sint Anthonis (Noord-Brabant). Aldaar aangekomen spraken we vol naïvité natuurlijk die naam volledig uit: als Sint-An-tóó-nis. Besmuikt werden we echter en masse door de lokale bevolking gecorrigeerd: de juiste uitspraak is Sintunnis! Of zelfs Stunnis, als je het écht goed wilt doen!

Verbluft volgden wij deze lokale gewoonte. We kenden deze eigenlijk vooral van Engelse plaatsnamen. Daar worden immers cester (ster), bury (brie) en borough (bro) verkort uitgesproken, in plaatsnamen als Leicester, Canterbury en Peterborough. Maar dat dit gewoon ook in ons weinig pretentieuze paddenlandje kan, onze schellen vielen er dood van van het dak.

En toen dachten we: zijn er niet meer Nederlandse plaatsnamen die zo afgekort worden uitgesproken? Natuurlijk zijn die er. Het bekendste voorbeeld is wellicht Gorinchem, dat Gorkum werd. Maar er is natuurlijk ook Bathmen (Battem). En vlak vooral Erichem (Erkum) niet uit! Vreemd zijn dit soort voorbeelden niet, taalbreed bekeken: afkorten is aan de orde van de dag (zie ook hier, en bezie het fenomeen grammaticalisatie).

Er zijn allerlei andere plaatsnamen die anders worden uitgesproken dan hun spelling doet vermoeden. Zo is er de oi-groep, met Goirle, Helvoirt en Oisterwijk. Maar die zijn toch anders, want ze betreffen slechts voorbeelden van een bredere spelling-uitspraak-discrepantie (-oi = oo, zie ook notoir (zegge notoor) die zich niet tot deze plaatsnamen beperkt. Ook Den Haag en Den Bosch als verkortingen van 's-Gravenhage en 's-Hertogenbosch doen niet mee: de afkorting is in deze gevallen de standaard geworden, en geen lokaal gebruik. Laten we ook alle taalsystemen anders dat het Standaardnederlands buiten beschouwing laten (natuurlijk wordt Kerkrade Kerchraoj en wordt Leeuwarden Ljouwert).

Maar zijn er dus meer? Dus algemeen gangbare, afgekorte plaatsnamen die verschillen van de spelling? We zijn katsbenieuwd. Kom er maar in!

Cispaswelteplus: een enharmonisch taalspel

Door Marten van der Meulen

2018 is weer helemaal het jaar van de taalspelletjes voor Milfje-m. Plaatsten we eerder al het Speelspel, het NS-stations Spel en het Grote Ramses Shaffy Spel, nu vestigen we graag uw aandacht op een taalspel met muzikale achtergrond: enharmoniseer de taal! Makkelijk, uitdagend, en je leert er zowaar nog wat van.