Bestaat er onnodige taal?

Door Sterre Leufkens

De uitspraak die ik misschien wel het allermeest hoor in de discussie over verengelsing (en dat wil wat zeggen, want meine Güte wat wordt daar veel over gezegd en geschreven), is deze:

"Ik heb niks tegen Engelse woorden, maar wel als het onnódige woorden zijn. We hebben daar al een prima Nederlands woord voor!"

Deze uitspraak uit diverse monden in andere woorden vind je o.a. hier en hier en hier en hier. Mijn spreekbeurt gaat vandaag over dat woord 'onnodig'. Wanneer is een leenwoord nodig, en wanneer kun je net zo goed een eigen-taal-woord maken of gebruiken? En wanneer zijn taalonderdelen eigenlijk überhaupt onnodig? 

Taalconstructies in tijden van corona

door Marten van der Meulen

Alles wordt beïnvloed door het coronavirus: ook taal. We hebben een aantal nieuwe woorden, de communicatie over het virus is interessant, en eerder deze week zag ik bijvoorbeeld het blog dat ik wist dat ging komen, over het gebruik van metaforen rondom corona-berichtgeving. Wat mij op mijn beurt dan weer opviel was de titel van dat blog: Metaphors in the time of coronavirus. De constructie die in die titel wordt gebruikt hebben we in het Nederlands ook, in een variant: X in tijden van Y. Voor mij is deze constructie vooral bekend door de titel van Gabriel Garcia Marquez' boek Liefde in tijden van cholera (1985). Misschien vanwege de ziekte in die titel viert deze constructie de laatste weken hoogtij, in deze tijden van corona.

Een begrafenis in Nijmegen is gezelliger dan een bruiloft in Arnhem

door Marten van der Meulen

Gisteren aan de lunch vertelde collega Johan Oosterman dat hij bij een boekpresentatie was geweest. Die was in Nijmegen geweest, en een terugkerend thema bij Nijmeegse panelbijeenkomsten en dergelijke is blijkbaar het (al dan niet schertsend) kwaadspreken over Arnhem. Nu was dat ook gebeurd, en wel door gebruik te maken van een interessant gezegde. Een van de sprekers had namelijk de volgende uitspraak gedaan:

Een begrafenis in Nijmegen is gezelliger dan een bruiloft in Arnhem.

Het is moeilijk te zeggen waar het gevoel precies vandaan komt, maar als ik zoiets hoor, dan denk ik meteen: dat móet vaker voorkomen. Johan dacht hetzelfde, en dus ging ik op zoek: waar is een begrafenis allemaal leuker dan een bruiloft?

Ik blog me helemaal kleurenblind

door Marten van der Meulen

Waar we ons de laatste tijd bezighielden met serieuze en belangrijke factchecks en het aan de kaak stellen van wéér een staaltje feitenvrij alarmisme over het Engels, daar is het nu weer tijd om te schrijven over de lichtere dingen des taals. Houd je van je taal, dan vier je die, door bijvoorbeeld te kijken naar fijne Franse woorden, of tandjesmooie intensiveerders. Nu kwam ik weer een voetbalgerelateerde uitdrukking tegen om van te smullen: ik speelde de tegenstander helemaal kleurenblind. Heerlijk, géén Engels, en redelijk netjes: een versterkend woord voor jong en oud!

Taalkundige factcheck: praten ouders écht minder met hun kinderen door smartphones?

Door Sterre Leufkens

Een levende taal gaat met zijn tijd mee. Het is dan ook geen gekke gedachte dat het Nederlands (en ons gebruik daarvan) verandert als gevolg van nieuwe technologie, zoals de smartphone. Vorige week was er opeens een golfje nieuws over dat thema. In berichten in o.a. het Parool en Metronieuws werd verslag gedaan van onderzoek waaruit zou blijken dat ouders tegenwoordig zó afgeleid zijn door hun smartphone dat ze minder met hun kinderen praten, met uiteraard allerlei rampzaligs tot gevolg. De berichten trokken mijn aandacht omdat het over taalonderzoek ging, maar er weinig over het concrete onderzoek duidelijk werd. Tijd om de onderzoekers eens te raadplegen. Dat deed ik, en – verrassing – de soep wordt niet zo heet gegeten als hij in de media is opgediend.

Ik jouisseer vreemde Franse woorden

door Marten van der Meulen

Onze taal stikt van de vreemde woorden. Schattingen over de aanwezigheid van woorden van niet-Oergermaanse origine in het lexicon van het Nederlands schommelen rond de 75%. Van veel van deze woorden weten we al lang niet meer dat het om importwoorden gaat. Wie weet nog dat kelder uit het Latijn komt, of bus uit het Engels? Andere importwoorden herkennen we onmiddelijk, omdat hun woordbeeld bijvoorbeeld vreemd is. Denk aan quinoa, sriracha of  pho. Dit idee gaat ook op voor Franse woorden. Op mij komen die al snel enorm exotisch over, zoals ik al een aantal keer eerder schreef. Nu kwam ik laatst weer een zooitje tegen, waar ik enorm van jouisseerde, en dat ik jullie dus ook niet wil onthouden.

Milfje staat te KIJK: Waarom is het verstaan van een vreemde taal zo moeilijk?

Milfje-v geeft regelmatig antwoord op brandende taalvragen in KIJK magazine. Dat feest willen we jullie natuurlijk ook niet onthouden, dus hieronder het antwoord op de prangende vraag:

Waarom is het verstaan van een vreemde taal zo moeilijk, zelfs als je die taal op school geleerd hebt?

Een tandjeslekker artikel!

door Marten van der Meulen

Teringlekker, onwijs fijn, angstaanjagend aantrekkelijk: er zijn eindeloos veel manieren om extra nadruk te leggen op een ervaring. We doen dat door middel van intensiveerders zoals tering-, onwijs en angstaanjagend. De groep intensiveerders is groot, ontzettend interessant, en bevat sinds kort een nieuw lid: tandjes!

Een niet tamelijk interessant artikel

door Marten van der Meulen

Ach, bijwoorden. Ze vormen het afvoerputje van de taal: alles wat niet makkelijk een werkwoord of lidwoord is wordt zonder veel gedoe onder deze categorie 'Anders' geschaard. Onbegrepen maakt onbemind, en dat is zonde, want bijwoorden zijn ontzettend interessant. Ik schreef al eerder elders over het grammaticale gedrag van heul, dat alleen als predikaatsvorm lijkt voor te komen. Al langere tijd word ik ook gefascineerd door woorden als tamelijk en ettelijk. Onlangs kwam ik daar in een van mijn favoriete voedtbalpodcasts een heul interessant geval van tegen. De interviewee, Thijs Faber, zei namelijk het volgende: 

 "ook bij onze westerburen in Heerenveen was het niet tamelijk vol"

Dit vind ik nogal een vreemde constructie, en ik zal uitleggen waarom.

De plaatsing van de prullenbak in de TGV is op zes manieren taalkundig interessant

door Marten van der Meulen

Weet je wat het grappigste is aan Europa? De kleine verschillen. Dat verzucht Vincent in de iconische tweede scène van Pulp Fiction. Ik kan het alleen maar met het door John Travolta gespeelde personage eens zijn. Heerlijk vind ik het om door Europa te reizen en die kleine verschillen te observeren. Op het gebied van taal kom ik in de trein snel aan mijn trekken. Treinen hebben namelijk vaak informatie in verschillende talen: als je de vertalingen vergelijkt kun je interessante dingen tegenkomen.